Gdynia – Wyższa Szkoła Morska
Kronika Historii Uniwersytetu Morskiego w Gdyni
(Od Szkoły w Tczewie, przez Wyższą Szkołę Morską, do statusu Uniwersytetu)
Historia Uniwersytetu Morskiego w Gdyni (UMG) to ponad stuletnia opowieść o budowaniu polskiej tożsamości morskiej od podstaw. Szkoła przetrwała wojnę, wielokrotne zmiany ustrojowe i strukturalne, stając się jedną z najważniejszych placówek morskich na świecie.
Kolebka w Tczewie – początki nad Wisłą
Początki polskiego szkolnictwa morskiego rodziły się w trudnych warunkach porewolucyjnych. Gdy Polska odzyskała dostęp do morza, brakowało infrastruktury, statków oraz wykwalifikowanych kadr.
• 17 czerwca 1920 r.: Gen. Józef Leśniewski podpisał rozkaz powołujący do życia Szkołę Morską w Tczewie. Lokalizacja padła na Tczew, ponieważ w Gdańsku (Wolne Miasto Gdańsk) oraz Pucku brakowało odpowiednich budynków. Pierwszym dyrektorem został inż. Antoni Garnuszewski.
• 8 grudnia 1920 r.: Odbyła się uroczysta inauguracja pierwszego roku szkolnego i podniesienie polskiej bandery na gmachu szkoły. Pierwszych absolwentów do dziś z dumą nazywa się w kręgach morskich „Tczewiakami”.
• Pierwszy żaglowiec szkolny: Szkoła zakupiła trzymasztowy bark, który zyskał nazwę STS „Lwów”. To na nim w 1923 roku polscy studenci jako pierwsi pod biało-czerwoną banderą przekroczyli równik podczas rejsu do Brazylii.
Przenosiny do Gdyni – budowa potęgi
Tczew leżał nad Wisłą i z czasem przestał wystarczać dynamicznie rozwijającej się kadrze morskiej, zwłaszcza gdy rozpoczęto budowę nowoczesnego portu w Gdyni.
8 grudnia 1930 r.: Szkoła została oficjalnie przeniesiona nad otwarte morze i przemianowana na Państwową Szkołę Morską (PSM). Uroczyście poświęcono nowy, okazały gmach przy dzisiejszej ul. Morskiej.
Wejście do służby „Daru Pomorza”: W 1930 roku biała fregata przejęta od Niemców (zakupiona z datków społeczności Pomorza) zastąpiła wysłużony STS „Lwów” i na kolejne dekady stała się symbolem polskiej szkoły nawigacji.
II Wojna Światowa – działalność na obczyźnie
Wybór wojny zastał flagowy statek „Dar Pomorza” w rejsie szkoleniowym. Instytucja nie zawiesiła jednak swojej działalności, a walkę o polskie morze kontynuowano w strukturach sojuszniczych.
Szkoła w Southampton i Londynie: Dyrekcja i kadra profesorska zorganizowały szkolnictwo morskie na terenie Wielkiej Brytanii. Polscy studenci kończyli tam wojenne kursy i natychmiast trafiali na statki handlowe oraz wojenne koalicji antyhitlerowskiej, biorąc czynny udział w Bitwie o Atlantyk i kluczowych konwojach zaopatrzeniowych.
Era Wyższej Szkoły Morskiej – awans akademicki
Po zakończeniu działań wojennych nastał czas odbudowy floty i struktur edukacyjnych w nowej rzeczywistości geopolitycznej.
• 1945 r.: Nastąpiła szybka reaktywacja Państwowej Szkoły Morskiej w zniszczonej Gdyni.
• Lata 50. (Oficerska Szkoła): Pod naciskiem władz komunistycznych doszło do reorganizacji. Przez krótki czas szkoła działała pod nazwą Oficerska Szkoła Marynarki Handlowej, wprowadzając wojskowy rygor. Wydzielono z niej także osobną Państwową Szkołę Rybołówstwa Morskiego (PSRM).
• 1969 r. (Powstanie WSM): Kluczowy krok milowy. Połączenie Państwowej Szkoły Morskiej z Państwową Szkołą Rybołówstwa Morskiego zaowocowało utworzeniem Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni (WSM). Uczelnia zyskała pełne prawa akademickie, kształcąc odtąd kadry oficerskie na poziomie wyższym.
• 1982 r.: Legendarny „Dar Pomorza” został wycofany ze służby i zacumowany jako statek-muzeum. Jego miejsce zajęła nowoczesna, monumentalna fregata „Dar Młodzieży”, wybudowana w Stoczni Gdańskiej.
Od Akademii do Uniwersytetu – nowoczesność i Offshore
Przełom wieków przyniósł dynamiczną rozbudowę infrastruktury naukowej oraz dostosowanie programów do standardów światowych.
• 2001 r.: Przekształcenie Wyższej Szkoły Morskiej w Akademię Morską w Gdyni (AMG), co odzwierciedlało jej szeroki, uniwersytecki profil kształcenia (zarówno na morzu, jak i na lądzie).
• 2018 r.: Zwieńczenie starań pokoleń naukowców – nadanie statusu uniwersytetu klasycznego i oficjalna zmiana nazwy na Uniwersytet Morski w Gdyni.
• Stan obecny (2026 r.): Uczelnia kształci około 7 tysięcy studentów na 5 wydziałach (Nawigacyjnym, Mechanicznym, Elektrycznym, Informatyki oraz Zarządzania i Nauk o Jakości). Poza tradycyjnym kształceniem kadr morskich i eksploatacją statków szkolnych („Dar Młodzieży” i „Horyzont II”), uniwersytet prowadzi nowoczesne Centrum Offshore w Gdańsku, będące sercem badawczym dla rozwoju polskiej energetyki wiatrowej na Bałtyku.